Wat is wizardry eintlik?

“Der Berggeist” deur Josef Madlener (ca. 1920)

 

Altyd weer vriende en vreemdelinge, sjalom.

Laas jaar het ek ‘n opstel geskryf waarin ek ‘wizardry’ bietjie beskryf het, in hierdie berig wil ek daardie beskrywing regwys en voortvoer.

Tot onlangs het ek gedink dat die Engelse woord wizard, ‘n samestelling sou wees tussen die woorde wys (d.w.s. wysheid, wisdom) en aard (aarde, natuur, tipe, soort). ‘n Wizard dog ek dan was iemand wat ‘n wyse aard of ‘wise nature’ aan hom het – hierdie etimologie was ook min of meer inlyn met wat mens van die gangbare opvattinge oor die herkoms van daardie woord kan aflei (1, 2).

Seer onlangs egter het ek besef dat daar selfs ‘n beter moontlike verduideliking vir die woord is, en sowaar een wat hom aanknoop by die Dietse of Germaanse kultuur. Openbaar is dat Oud-Engels veel meer ‘Germaans’ uitgesien het as wat die taal vandag doen, dit sou glo wees a.g.v. die oorweldegende Germaanse immigrasie wat daar in die eerste millenium van ons jaartelling plaasgevind het. Van daar kom die woord Angel-Saksiese beskawing, wat verwys na die Anglare uit Denemarke en die Saksers uit Neder-Duitsland. Van die Anglare kom ook die woord Engels, daar ‘a’ en ‘e’ klanke dikwels omruil – mens moet hom nie misgis dat die Engelse volk van engele afstam nie!

Tog kan mens die Engelse, hoeveel leed hulle ons ou winkelvolkie hier aan die Suid hoek van Afrika ookal aangedoen het, nie heeltemal as ‘n onedele ras verwyt nie. Hulle het vele adele eienskappe van hulle Germaanse, Friesiese en Skandinawiese konoliseerders geerf. Hulle taal bevat ook uit ‘n Oud-Friesiese oogpunt vele reliekte wat in die stamlande daarvan uitgesterf het.

So terug by die woord wizard. Waar kom dit vandaan? wat beteken dit?

Wizard mag dalk ‘n samestelling wees met wys eerstens soos bekend, daarmee stry ek nie – dit is die tweede lid wat my aandag gevang het. Die tweede lid also dink ek nou mag van die woord JÉRTA afstam, hierdie woord het by ons (be-)geerte geword. Die oorspronklike uitspraak en skryfwyse kon dan *WISJÉRTA gewees het, wat aan die eenkant verval het in ‘wizard’ by die Angel-Saksers; maar meer interessant: aan die Dietse of Dutch sy van die kus in die woord wysgeer verval het!

‘n Wysgeer is ‘n ander naam vir ‘n filosoof, en die eerste is glo ‘n „leenvertaling” om die laaste oortesit in Nederlands – wat in die jaar 1701 vir die eerstemaal gemaak sou gewees het. Die Engelse woord mag so oud wees as die 15de eeu.

Mens kan egter die woord wysgeer langs wizard plaas en maklik sien hoe beide van die oorsprongklike *WISJÉRT afgelei kan wees. Die Dietse weergawe sou eenvoudig die eind -t/-d klank verloor het met ‘n verharding van die ‘j’, terwyl die Engelse woord van ‘n e na ‘n a klank geumlaut het met verlies van die j of g klank.

Wizardry is dan letterlik wysgierigheid of filosofie, ‘n liefde en begeerte na wysheid wat dan sou lei na magiese kragte.